Θεματικό Πεδίο 4: Πολίτης & Πολιτεία

Η πολιτειακή οργάνωση και η θέση του πολίτη σ' αυτή αποτελούν διαρκώς εστίες αντιμαχόμενων προσεγγίσεων και ποικίλων προβληματισμών. Τόσο οι αντιλήψεις για τον ρόλο του πολίτη στις ιδανικές εκδοχές του, όσο και για την αρχιτεκτονική της πολιτείας, υπόκεινται σε συνεχή αλλαγή και αναθεώρηση. Στο εν λόγω Θεματικό Πεδίο επιχειρείται με τη συνδρομή του φιλοσοφικού στοχασμού να τεθούν ερωτήματα για τις σχέσεις πολίτη και πολιτείας και να ιχνηλατηθούν πιθανές εναλλακτικές ως προς το υπάρχον κυρίαρχο υπόδειγμα κατευθύνσεις δράσης. Στους ειδικότερους στόχους είναι η πραγμάτευση της αρμόζουσας πολιτειακής παιδείας ως βασικής προϋπόθεσης για τον έλεγχο της κρατικής εξουσίας και τη διαμόρφωση πολιτικών στο πλαίσιό της.

4.1. Ιδανική Πολιτεία: Ουτοπία (;) (26 ώρες μαθήματος και 14 ώρες εργαστηρίου)
Ποια είναι η ιδανική Πολιτεία; Μπορεί να υπάρξει; Ποια τα χαρακτηριστικά της; Πώς διαμορφώνει η σύγχρονη πραγματικότητα τους όρους με τους οποίους μπορούμε να φανταστούμε μια ιδανική Πολιτεία; Πόσο απέχει ή γειτνιάζει η σύγχρονη πραγματικότητα με το ιδεώδες της ιδανικής Πολιτείας; Τα εν λόγω ερωτήματα συνθέτουν τους βασικούς άξονες προβληματισμού που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης Θεματικής Ενότητας. Στόχος είναι να αξιοποιηθεί ο σχετικός φιλοσοφικός στοχασμός έτσι ώστε να δημιουργηθούν ερεθίσματα κριτικού αναστοχασμού για το τρέχον πολιτειακό περιβάλλον, αλλά και αναφορικά με τις δυνατότητες που συντρέχουν ή μπορούν να διαμορφωθούν για τη νοητική σύλληψη και θέσπιση μιας ιδανικότερης πολιτειακής κατασκευής.

4.2. Από τον πολίτη της πόλης-κράτους στο σύγχρονο πολίτη (26 ώρες μαθήματος και 14 ώρες εργαστηρίου)
Στο πλαίσιο της εν λόγω Θεματικής Ενότητας εξετάζεται ο ρόλος και η θέση του πολίτη στις σύγχρονες συνθήκες με τα δυσεπίλυτα προβλήματα που τις χαρακτηρίζουν. Η κοινωνικοοικονομική ανισότητα, η ανασφάλεια, η μετανάστευση, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η διαρκής αβεβαιότητα συνθέτουν περιβάλλον έντονων συγκρούσεων και αντιπαραθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, το ζήτημα των πολιτικών και εθνοτικών ταυτοτήτων ανακύπτει με κρίσιμους όρους, όπως επίσης και αυτό της «ιδιότητας του πολίτη» ως εννοιολογικής σύλληψης η οποία διαμορφώνεται στο πλαίσιο συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών.

4.3. Αρχές και Αξίες της Πολιτειακής Παιδείας (26 ώρες μαθήματος και 14 ώρες εργαστηρίου)
Η εν λόγω Θεματική Ενότητα επικεντρώνεται στο ζήτημα της πολιτειακής παιδείας, στις αρχές δηλαδή και στις αξίες που διέπουν τη διαδικασία παίδευσης υπεύθυνων και ενεργών πολιτών και, κατ' επέκταση, ηγετών. Η δημοκρατική λογοδοσία και ο συνεχής διάλογος για τα ζητήματα της «πόλεως», αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του αξιακού περιεχομένου αυτής της παιδείας καθώς παρέχουν ουσιαστικό περιεχόμενο στο ιδεώδες της δημοκρατικής πολιτειακής οργάνωσης. Στην καταγραφή του φιλοσοφικού στοχασμού για τα σχετικά ζητήματα περιλαμβάνεται η συλλογιστική που αναπτύσσει ο Πλάτωνας στην Πολιτεία του, αλλά και νεώτεροι στοχαστές όπως ο Χόμπς και ο Λοκ.

4.4. Η τέχνη (;) του κυβερνάν (26 ώρες μαθήματος και 14 ώρες εργαστηρίου)
Οι τρόποι άσκησης της (κυβερνητικής) εξουσίας ως απόκριση σε σύνθετες κοινωνικοοικονομικές αξιώσεις διαμορφώνουν πεδίο εκτεταμένου προβληματισμού με προεξάρχουσα επιστημονική συμμετοχή αυτή της Πολιτικής Επιστήμης. Η σχετική συζήτηση, η οποία συνδέεται με ζητήματα δημοκρατίας και τύπων πολιτειακής συγκρότησης, συνοδεύει την κλασική πολιτική σκέψη μέχρι της μέρες με αμείωτο ενδιαφέρον, καθώς συνοψίζει το ίδιο το ερώτημα της δημοκρατικής λειτουργίας. Στο πλαίσιο της εν λόγω Θεματικής Ενότητας επισκοπείται η ιστορική εξέλιξη του σχετικού φιλοσοφικού στοχασμού και αναλύεται διεξοδικά το πρόβλημα των τεχνικών διακυβέρνησης στις σύγχρονες συνθήκες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποσπά στο πλαίσιο αυτό η συζήτηση περί «διακυβέρνησης», απόρροια της εισόδου νέων «παικτών» στη διαμόρφωση της κρατικής πολιτικής και της «εκκένωσης» του κράτους από παραδοσιακές λειτουργίες. Οι εξελίξεις αυτές είναι ιδιαίτερα κρίσιμες εάν ληφθεί υπόψη ότι σε σημαντικές πολιτικές διευθετήσεις εκλείπει ή, τουλάχιστο, υπονομεύεται το στοιχείο της αιτούμενης λογοδοσίας και, κατ΄ επέκταση, της λαϊκής κυριαρχίας.